JABŁONIE

Grzegorz Poznański (Przemyśl)

NOWE STANOWISKO LISTERII JAJOWATEJ (LISTERA OVATA (L.) R.BR.) NA TERENIE MIASTA PRZEMYŚLA

Na terenie ogrodów działkowych ROD Magnolia przy ul. Okopowej w Przemyślu odkryto nowe stanowisko Listerii jajowatej (Listera ovata (L.) R.Br.).

Listeria jajowata (Listera ovata (L.) R.Br.). syn. Gnieźnik jajowaty (Neottia ovata) należy do rodziny storczykowate (Orchidaceae).

W publikacji pod red. M. Spohn pt.: „Jaka to roślina. Ilustrowany przewodnik do rozpoznawania” (2024) tak autorzy opisują roślinę: Listeria jajowata osiąga wysokość 20-50 cm. Długie grono z 20-40 kwiatami, poniżej 2 naprzeciwległe, szerokojajowte, szorstkie liście. Kwiaty długości 1-2 cm, bez ostrogi, warżka wcięta mniej więcej do połowy, pozostałe, działki nachylone ku sobie, zielone, często z czerwonawym brzegiem. Występowanie; wilgotne lasy liściaste (buczyny, łęgi, olszyny) i zarośla, górskie łąki. Na glebach żyznych, w półcieniu. Dość częsty, zwłaszcza na podłożu wilgotnym, wapiennym i gliniastym. Na całym obszarze (na wschodzie nie co rzadszy), w górach po piętro subalpejskie. Ciekawostki; Kwiaty przywabiają owady z rodziny gąsienicznikowatych. Również ogrodnica niszczylistka zapyla je i często obgryza działki okwiatu. Roślina rozmnaża się zarówno z nasion, jak i przez podział pędów, więc można tworzyć grupy.

Można się pomylić z podobnym storczykiem – Gnieźnikiem sercowatym (Neottia cordata), wysokość 20 cm, warżka brązowoczerwona.

Listeria jajowata (Listera ovata (L.) R.Br.). jest rośliną pod całkowitą ochroną (Szafer W., Kulczyński St., Pawłowski B. 1953, Schauer T. Caspari C. 2005, Schauer T. Caspari C. S. 2024). Roślina otrzymała swą nazwę dla uczczenia M. Listera, botanika i zarazem nadwornego lekarza angielskiej królowej Anny (Činčura F. (pod red.) 1990).

Nowe stanowisko Listerii jajowatej (Listera ovata (L.) R.Br.) pierwszy raz odkryłem na terenie ogródka działkowego (49º76'15"66"'N, 22º79'16"69"'E) będąc na spacerze w dniu 14 maja 2025 roku. Znalazłem 2 rośliny w fazie dwóch liści właściwych. Rosły wokół olszy szarej (Alnus incana). Teren tego ogródka jest otoczony niewielkim wałem i z fragmentem łęgu olchowego. Teren jest wilgotny i gliniasty. Jest to geofit. Storczyki rosną w półcieniu wokół drzewa olszy szarej. Aby sprawdzić i być pewnym, że jest to na pewno storczyk Listeria jajowata (Listera ovata (L.) R.Br.) odbyły się kolejne obserwacje w dniu 17 maja i 01 czerwca 2025 roku. Naliczyłem w tym czasie 18 roślin w tym 7 roślin kwitnących. Zajmują stanowisko 3 m wokół drzewa. W późniejszym okresie teren wokół drzewa został wykoszony przez właściciela działki. Dlatego byłem ciekawy czy w tym roku rośliny odrodzą się. W dniu 19 kwietnia 2026 roku odbyłem terenową obserwację i naliczyłem ponownie 20 roślin w fazie dwóch liści.

Według Lilianny Witkowskiej-Wawer (2011, 2012) listeria jajowata (Listera ovata (L.) R.Br.) według Kotuli B. (1878, 1881) bardzo częsta w podgórskiej okolicy Przemyśla, szczególnie w przerzedzonych lasach, w zapustach i na śródleśnych łąkach. Zanotowała 1 stanowisko, w grądzie Tilio-Carpinetum na zboczu wąwozu na południe od ul. Monte Cassino (Budy Wielkie).

Tym bardziej cieszy fakt, że po tylu latach odkryto nowe stanowisko listerii jajowatej (Listera ovata (L.) R.Br.) w obrębia miasta Przemyśla.

Literatura

Činčura F. (pod red.). 1990. Pospolite rośliny środkowej Europy. Wyd. PWRiL. Warszawa, 378-379,

Kotula B. 1878. Flora leśna okolic Przemyśla. Spaw. Dyr.CK Gimn. w Przemyślu,

Kotula B. 1881. Spis roślin naczyniowych w okolicy Przemyśla. Spr. Kom. Fizjogr. Akademii Umiejętności, nr 15,

Schauer T. Caspari C. 2005. Przewodnik do rozpoznawania roślin niezbędny na wycieczce. Wyd. Publicat S.A. Poznań, s. 346,

Schauer T. Caspari C. S. 2024. Ilustrowany przewodnik do rozpoznawania roślin. Wyd. Publicat S.A. Poznań, s. 410,

Spohn M., Golte-Bechtle M., Spohn R. 2024. Jaka to roślina. Ilustrowany przewodnik do rozpoznawania. MULTICO Oficyna Wydawnicza. Warszawa, s.378,

Szafer W., Kulczyński St., Pawłowski B. 1953. Rośliny polskie. Wyd. PWN. Warszawa, s. 952,

Witkowskia-Wawer L. 2011. Flora miasta Przemyśla i jej zmiany w ciągu ostatniego stulecia. Cz. IV. Roczn. Przem. TPN, tom XLVII, zesz. 3. Nauki Przyrodnicze. Przemyśl s. 3-90,

Witkowska-Wawer L. 2012. Notatki florystyczne z lat 1984-1990 z niektórych terenów cennych przyrodniczo w granicach miasta Przemyśla. Roczn. Przem. TPN, tom XLVIII, zesz. 3. Nauki Przyrodnicze. Przemyśl s. 3-19.