Grzegorz Poznański (Przemyśl)
NOWE
STANOWISKO LISTERII JAJOWATEJ (LISTERA
OVATA (L.) R.BR.) NA TERENIE MIASTA PRZEMYŚLA
Na terenie ogrodów
działkowych ROD Magnolia przy ul. Okopowej w Przemyślu odkryto nowe stanowisko Listerii jajowatej (Listera ovata (L.) R.Br.).
Listeria
jajowata (Listera ovata (L.) R.Br.). syn.
Gnieźnik jajowaty (Neottia ovata)
należy do rodziny storczykowate (Orchidaceae).
W publikacji pod red. M. Spohn
pt.: „Jaka to roślina. Ilustrowany przewodnik
do rozpoznawania” (2024) tak autorzy opisują roślinę: Listeria jajowata
osiąga wysokość 20-50 cm. Długie grono z 20-40 kwiatami, poniżej 2
naprzeciwległe, szerokojajowte, szorstkie liście. Kwiaty długości 1-2 cm, bez
ostrogi, warżka wcięta mniej więcej do połowy, pozostałe, działki nachylone ku
sobie, zielone, często z czerwonawym brzegiem. Występowanie; wilgotne lasy liściaste (buczyny, łęgi,
olszyny) i zarośla, górskie łąki. Na glebach żyznych, w półcieniu. Dość częsty,
zwłaszcza na podłożu wilgotnym, wapiennym i gliniastym. Na całym obszarze (na
wschodzie nie co rzadszy), w górach po piętro subalpejskie. Ciekawostki; Kwiaty
przywabiają owady z rodziny gąsienicznikowatych. Również ogrodnica
niszczylistka zapyla je i często obgryza działki okwiatu. Roślina rozmnaża się
zarówno z nasion, jak i przez podział pędów, więc można tworzyć grupy.
Można
się pomylić z podobnym storczykiem – Gnieźnikiem sercowatym (Neottia cordata), wysokość 20 cm, warżka
brązowoczerwona.
Listeria
jajowata (Listera ovata (L.) R.Br.).
jest rośliną pod całkowitą ochroną (Szafer W., Kulczyński St., Pawłowski B.
1953, Schauer T. Caspari C. 2005, Schauer T. Caspari C. S. 2024). Roślina
otrzymała swą nazwę dla uczczenia M. Listera, botanika i zarazem nadwornego
lekarza angielskiej królowej Anny (Činčura F. (pod red.) 1990).
Nowe stanowisko Listerii jajowatej
(Listera ovata (L.) R.Br.) pierwszy
raz odkryłem na terenie ogródka działkowego (49º76'15"66"'N,
22º79'16"69"'E) będąc na spacerze w dniu 14 maja 2025 roku. Znalazłem
2 rośliny w fazie dwóch liści właściwych. Rosły wokół olszy szarej (Alnus incana). Teren tego ogródka jest
otoczony niewielkim wałem i z fragmentem łęgu olchowego. Teren jest wilgotny i
gliniasty. Jest to geofit. Storczyki rosną w półcieniu wokół drzewa olszy
szarej. Aby sprawdzić i być pewnym, że jest to na pewno storczyk Listeria jajowata (Listera ovata (L.) R.Br.) odbyły się kolejne obserwacje w dniu 17
maja i 01 czerwca 2025 roku. Naliczyłem w tym czasie 18 roślin w tym 7 roślin
kwitnących. Zajmują stanowisko 3 m wokół drzewa. W późniejszym okresie teren
wokół drzewa został wykoszony przez właściciela działki. Dlatego byłem ciekawy
czy w tym roku rośliny odrodzą się. W dniu 19 kwietnia 2026 roku odbyłem terenową obserwację i naliczyłem ponownie
20 roślin w
fazie dwóch liści.
Według Lilianny Witkowskiej-Wawer
(2011, 2012) listeria jajowata (Listera
ovata (L.) R.Br.) według Kotuli B. (1878, 1881) bardzo częsta w podgórskiej
okolicy Przemyśla, szczególnie w przerzedzonych lasach, w zapustach i na
śródleśnych łąkach. Zanotowała 1
stanowisko, w grądzie Tilio-Carpinetum
na zboczu wąwozu na południe od ul. Monte Cassino (Budy Wielkie).
Tym
bardziej cieszy fakt, że po tylu latach odkryto nowe stanowisko listerii jajowatej
(Listera ovata (L.) R.Br.) w obrębia
miasta Przemyśla.
Literatura
Činčura
F. (pod red.). 1990. Pospolite rośliny środkowej Europy. Wyd. PWRiL. Warszawa,
378-379,
Kotula
B. 1878. Flora leśna okolic Przemyśla.
Spaw. Dyr.CK Gimn. w Przemyślu,
Kotula
B. 1881. Spis roślin naczyniowych w
okolicy Przemyśla. Spr. Kom. Fizjogr. Akademii Umiejętności, nr 15,
Schauer T. Caspari C. 2005. Przewodnik do rozpoznawania roślin niezbędny na wycieczce. Wyd. Publicat S.A. Poznań, s. 346,
Schauer T. Caspari C. S. 2024. Ilustrowany przewodnik do rozpoznawania roślin. Wyd. Publicat S.A. Poznań, s. 410,
Spohn M., Golte-Bechtle M., Spohn R. 2024. Jaka to roślina. Ilustrowany przewodnik do rozpoznawania. MULTICO Oficyna Wydawnicza. Warszawa, s.378,
Szafer
W., Kulczyński St., Pawłowski B. 1953. Rośliny
polskie. Wyd. PWN. Warszawa, s. 952,
Witkowskia-Wawer
L. 2011. Flora miasta Przemyśla i jej
zmiany w ciągu ostatniego stulecia. Cz. IV. Roczn. Przem. TPN, tom XLVII, zesz. 3. Nauki Przyrodnicze. Przemyśl
s. 3-90,
Witkowska-Wawer
L. 2012. Notatki florystyczne z lat
1984-1990 z niektórych terenów cennych przyrodniczo w granicach miasta
Przemyśla. Roczn. Przem. TPN, tom
XLVIII, zesz. 3. Nauki Przyrodnicze. Przemyśl s. 3-19.
.jpg)
